جنبش دانشجویی که در ۱۶ آذرماه به پاخاسته بود، وصل‌کننده جنبش‌های سیاسی دانشگاهی به مسیر انقلاب شد. این جنبش‌ها به مرور و در یک بازه زمانی ۱۰ ساله به مسیر انقلاب پیوستند و در سال ۱۳۴۲ دانشگاهیان همگام و همراه با روحانیت به یکی از محور‌های اصلی مبارزه علیه رژیم پهلوی و در ادامه یکی از عوامل مهم پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شدند.
گروه تعلیم و تربیت فرهنگ سدید – دکتر محمد بختیاری: به مناسبت روز ۱۶ آذر که یادبود طنین جاودانه صدای دانشجویان آزادی‌خواه در مقابل اختناق روز‌های پس از کودتای ۲۸ مرداد است به تبیین وضعیت سیاسی دانشگاه‌ها و نقش آنان در پیروزی انقلاب، سال‌های آغازین پس از آن و بررسی وضعیت سیاسی امروز دانشگاه‌ها پرداخته‌ایم. مسئله‌ای که اکنون پس از سال‌ها به نظر بسیاری از کارشناسان به کم‌تحرکی، رخوت و نوعی رکود سیاسی در دانشگاه بدل شده است.

دانشجو همواره به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های اجتماعی کشور، نقشی اساسی و تعیین‌کننده‌ای در تعیین سرنوشت ایران چه قبل از انقلاب اسلامی و چه پس از آن داشته‌اند. به گواه مستندات تاریخی، بدنه جنبش‌های دانشجویی اغلب در تقابل با استکبار، خودکامگی و استبداد بوده‌اند و در راه عدالت و آزادی‌خواهی قدم برداشته‌اند. ۱۶ آذر سال ۱۳۳۲ پس از آنکه دانشجویان انزجار و خشم خود را نسبت به سفر نیکسون، معاون وقت رییس جمهور آمریکا به کشور اذعان کردند، نظامیان رژیم پهلوی در دانشگاه تهران مستقر و پس از اعتراض دانشجویان به آنان حمله‌ور شدند. شدت این حمله به حدی بود که شهید چمران در خاطرات خود این چنین نوشته‌اند: «صدای رگبار مسلسل در گوشم طنین می‌اندازد، سکوت موحش بعد از رگبار بدنم را می‌لرزاند، آه بلند و ناله جانگداز مجروحین را در میان این سکوت دردناک می‌شنوم. دانشکده فنی خون آلود را در آن روز و روز‌های بعد به رای‌العین می‌بینم. نیکسون معاون رییس‌جمهور آمریکا به ایران می‌آمد تا نتیجه بیست و یک میلیون دلار خرج کودتا را ببیند...»

۱۶ آذر در تاریخ ثبت شد؛ از این رو، به احترام مقام شهدای دانشجو واقعه دانشگاه تهران، این روز به نام «روز دانشجو» نام‌گذاری شد، جنبش دانشجویی که در ۱۶ آذرماه به‌پاخاسته بود، وصل‌کننده جنبش‌های سیاسی دانشگاهی به مسیر انقلاب شد. این جنبش‌ها به مرور و در یک بازه زمانی ۱۰ ساله به مسیر انقلاب پیوستند و در سال ۱۳۴۲ دانشگاهیان همگام و همراه با روحانیت به یکی از محور‌های اصلی مبارزه علیه رژیم پهلوی و در ادامه یکی از عوامل مهم پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شدند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز جنبش‌های سیاسی دانشگاهی به رشد فزاینده خود ادامه دادند و تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در سال ۱۳۵۸ را نقطه عطفی برای فعالیت‌های سیاسی دانشگاهی قراردادند. پس از آن در سال‌های جنگ تحمیلی همواره دانشجویان به عنوان استراتژیست‌های مهم و رزمندگان فداکار در جبهه‌های نبرد قلمداد می‌شدند. بیش از ۵ هزار شهید دانشجو، گواه بینش و فهم صحیح سیاسی دانشجویان از شرایط جامعه آن روز کشور است.

جریان دانشجویی که از دهه ۳۰ همراه و همگام جریان انقلاب اسلامی شده بود تا امروز هم‌پای انقلاب و جریان پیش آمد و در عرصه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ظهور و بروز‌های بسیاری داشته است اما در سال‌های پس از انقلاب، این مسیر به علل مختلف تا تحدی دچار تزلزل و انحراف شد؛ همان سال‌هایی که رهبر معظم انقلاب درباره آن فرمودند: «خدا لعنت کند آن دست‌هایی را که تلاش کرده‌اند و می‌کنند که قشر جوان و دانشگاه ما را غیر سیاسی کنند.»

آن روز‌ها رهبر معظم انقلاب خبر از نفوذ جریانی دادند که نه تنها نمی‌خواست دانشگاه سیاسی باشد بلکه می‌خواست دانشگاه و جنبش‌های دانشجویی را سیاسیت زده کند؛ به نظر می‌رسد امروز در آستانه چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی تحرک و پویایی در بین تشکل‌ها و جنبش‌های مختلف سیاسی کمرنگ‌تر شده است و گویی اقشار مختلف دانشگاهی به نوعی سرخوردگی گرفتار آمده‌اند.

یکی از عوامل مهم این کم‌تحرکی و انفعال، عدم تفکیک صحیح در مفاهیم سیاسی است. متأسفانه سال‌هاست که عده‌ای بیرون از دانشگاه در تلاش هستند تا که مفاهیم مثبت و فزاینده‌ای همچون فهم، تحلیل، دانش و آگاهی سیاسی با سیاست‌بازی و سیاسی‌کاری اشتباه گرفته شوند. آنچه مسلم است بازی‌های سیاسی و حاشیه‌سازی نه‌تن‌ها به کسب علم و پیشرفت دانشجویان کمکی نمی‌کند بلکه آسیب‌زا نیز است، اما هنوز تصور بسیاری از دانشگاهیان از فعالیت سیاسی، فعالیت علیه مسئولان نظام و دولت است و به همین دلیل فحاشی، توهین و افتراء جای مباحثه، مطالعه و قدرت تحلیل سیاسی را می‌گیرد.

تأثیر موارد ذکرشده، به دورماندن دانشگاهیان از فضای سیاسی و بی‌تفاوتی آنان نسبت به مسائل روز منجر خواهد شد. آنچه امروز از برآورد وضعیت سیاسی دانشگاه‌ها مشهود به نظر می‌رسد این است که اغلب جریان‌های دانشجویی موجود، فاقد گفتمان سیاسی سازنده هستند و تشکل‌های دانشجویی نتوانسته‌اند به خوبی گفتمان‌سازی سیاسیِ منتقد و در عین حال معتقد به ارزش‌های نظام و انقلاب اسلامی را شکل دهند. به خاطر داشته باشیم که یک دانشگاه منفعل نمی‌تواند در بزنگاه‌های مهم و سرنوشت‌ساز جامعه مداخله مثبت کند و این در حالیست که رسالت دانشجو برخورداری از مسئولیت اجتماعی، تعهد فرهنگی و بینش سیاسی است.
France
علیرضا نعیمی
۱۱:۴۳ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
با سلام
تبریک جناب بختیاری متن بسیار دقیق و سنجیده‌ای نگارش فرمودید. به عنوان یک مدرس دانشگاه امیدوارم تفکر امثال شما فعالین فرهنگی به جامعه دانشگاهی سرایت کند.
و من الله التوفیق
Iran, Islamic Republic of
جواد خیابانی
۱۲:۳۸ شنبه ۱۷ آذر ۱۳۹۷
عجب جوّی میدن این بچه ها!!!
Iran, Islamic Republic of
دکتر یزدانی
۱۱:۵۲ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
ممنون از مطالب جامع و تحلیل های زیبا و کامل شما،به عنوان مدرس علوم سیاسی بسیار استفاده کردم
موفق و پیروز باشید
Netherlands
سیما
۱۲:۰۷ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
مطلب بسیار کامل و عالی ای بود
Iran, Islamic Republic of
محمد
۱۳:۱۸ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
سلام . با تشکر از شما . بسیار متن قوی و پرورانده شده ای بود ...
Iran, Islamic Republic of
م.مهدوی
۱۴:۱۳ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
خداقوت جناب دکتر بختیاری. بسیار عالی بود.
امیداوارم بزودی شاهد بازگشت و هنرنمایی مجدد قلم شما در بخش بین‌الملل مشرق باشیم.
بی صبرانه منتظریم...
Iran, Islamic Republic of
نامجو
۱۶:۲۴ جمعه ۱۶ آذر ۱۳۹۷
سلام. مطلب بسیار خوب و منسجمی بود. به عنوان یک فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد بسیار استفاده کردم.
باتشکر
Bulgaria
نفحات الانس
۰۷:۵۵ شنبه ۱۷ آذر ۱۳۹۷
جناب استاد بختیاری بزرگوار. خیلی خوشحالم که دوباره دست به قلم شدید برادر. مثل همیشه جامع، کامل و شامل نوشته اید
خبرگزاری مشرق همیشه خانه شما خواهد بود. صمیمانه منتظر بازگشت جنابعالی هستیم جناب دکتر...
ارسال نظر
نام:
* نظر:
* captcha:

روایت مدیری که از پول خودرو تا طلای همسرش را خرج بازسازی مدرسه کرد

قشر متوسط و پایین جامعه، سنگ زیر آسیاب

مصاف با کرونا

هشدار به ترس‌های بیمارگونه و نامعقول!

۲۲ میلیون جمعیت سالخورده در آینده نزدیک

چه‌کسی کرونا و دیگرچیز‌ها را روایت می‌کند؟

زخم‌های اقتصاد بر پیکر خانواده

پشت پرده گران شدن ملک در پایتخت چیست؟

رواج کرونا و شیوع حس‌گرایی

آئین‌نامه‌های داخلی هم دست و پای محیط زیست را بسته است

واکسن ایرانی از ایمن‌ترین واکسن‌ها

ایستاده کنار هم در برابر کرونا

هزینه بیکاری برای خانواده!

مدیریت بحران هنگام تزلزل ارتباط

واکسن ایرانی تا خرداد ۱۴۰۰ به بازار می‌آید

چرا نباید از آمریکا و انگلیس واکسن کرونا وارد کرد؟

شوک بزرگ با ثبت ۴ مرگ مرتبط با تزریق واکسن فایزر

قوانین کرونایی و مسئولیت اجتماعی

ردپای تولید ارز دیجیتال در اطراف شهر‌ها

کرونای انگلیسی در ایران

مردم در رختخواب لخت شوند و در اتاق نشیمن لباس بپوشند

تاب‌آور‌ها افسوس نمی‌خورند

کرونا و مسئولیت اجتماعی

گره کور کنکور نظام قدیم قصد باز شدن ندارد

عامل آلودگی هوا مازوت نیست، بی مسئولیتی است!

به حاشیه رانده شده‌ها...

مشکل اول فهم متناقض از تهدید و فرصت است

بررسی عوامل بی انگیزگی دانش‌آموزان

عواقب روانی کرونا سال‌ها روان افراد را رنج خواهد داد

بازتاب گسترده نخستین تست انسانی واکسن ایرانی کرونا در رسانه‌های جهان