بازدارندگی ورزش در برابر مفاسد؛
در نظام تربیتی اسلام، بر تربیت اخلاقی، عقلانی و جسمانی تأکید و سفارش فراوان شده است. ورزش از مصادیق تربیت جسمانی است. ورزش بر دو بُعد روح و جسم انسان تأثیر گذاشته و آن‌ها را شاداب و باطراوت می‌کند.
به گزارش «سدید»؛ این نوشتار به جایگاه و اهمیت ورزش پرداخته است. با توجه به مفاد آیات قرآن کریم و روایات معصومین (ع)، از رهنمودهایى که اسلام درباره بهداشت فردی و اجتماعی، تغذیه سالم و کافی و ورزش‌ها و تفریحات سالم و کار و کوشش، و‌اشباع غرایز در حدّ متعادل داده است، می‌توان به اهداف او در تربیت و پرورش جسم پی برد. همان‌گونه که جسم انسان نیازمند استراحت و تفریح است، روح وی نیز به سرگرمی‌­های مفید و اموری که کسالت و خستگی را از او دور و نشاط را برایش به ارمغان بیاورد محتاج است. ورزش یکی از بهترین موارد برای پر کردن اوقات فراغت است. ورزش روحیه‏ شجاعت و ازخودگذشتگی، مبارزه با ظلم و دفاع از مظلوم را در انسان تقویت می‌کند و اراده وی را قوی می‌­کند.

۱. سفارش به ورزش در دین اسلام
اسلام درباره تربیت بدنی راهنمایی‌های فراوانی دارد: تیراندازی و سوارکاری و ورزش‌های بدنی به‌طور عموم جزئی از روش‌های تربیت بدنی در اسلام است. روایاتی از رسول اکرم (ص) در این باب وارد شده و فق‌های اسلامی بابی از کتاب خود را به این موضوع اختصاص داده‌اند که تحت عنوان «سبق و رمایه» معروف است.

در اسلام به تفریح‏هاى سالم و ورزش اهمیت داده شده و حتى شرط بندى در برخى مسابقات، همچون اسب‌سوارى و تیراندازى، مجاز دانسته شده است؛ البته در اسلام بر عنصر «سالم بودن و حلال بودن» سرگرمى‏ها تأکید شده است؛ زیرا تفریح‏هاى ناسالم نه‌تن‌ها خستگى و مشکلات کار را کم نمى‏کند، بلکه روح و اعصاب انسان را خسته کرده و از بازده کارهاى بعدى مى‏کاهد. (محمدعلى رضایى اصفهانى، تفسیر قرآن مهر، ج ۱۰، ص ۴۷)
همین‏که ما براى شما که قهرمانان ورزشى هستید، ارزش قائل هستیم، نشان‏دهنده‏ این است که ورزش‏ در جامعه‏ ما با ارزش است. ازاین‏رو، مردم هم باید پیرو شما که قهرمانان ورزشى هستید و در میدانهاى مختلف، جوهر ملت خودتان را نشان مى‏دهید، به دنبال ورزش‏ بروند. نمى‏خواهیم همه قهرمان شوند و نمى‏شوند هم؛ اما مى‏خواهیم همه به این نقطه‏هاى اوج بنگرند تا انگیزه پیدا کنند و به دنبال آن بروند؛ به حدّى که هیچ‏کس نباشد که ورزش‏ نکند. بنده مایلم که جامعه و کشور ما این‏گونه باشد. (سیدعلی خامنه‌ای، بیانات در دیدار ورزشکاران جانباز، ۲۳/ ۰۶/ ۱۳۷۴، ص ۸۷)

۲. نیاز به تفریح و ورزش
انسان، نیازمند تفریح و ورزش‏ است. در قرآن درباره حضرت یوسف (ع) و برادرانش چنین آمده است: {أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً یَرْتَعْ وَ یَلْعَبْ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ}؛ فردا او را با ما (به خارج شهر) بفرست، تا غذاى کافى بخورد و تفریح کند؛ و ما نگهبان او هستیم!» (یوسف: ۱۲/۱۲) همان‌طور که در آیه فوق مشاهده مى‏شود قوى‏ترین منطقى که توانست حضرت یعقوب را تسلیم خواسته فرزندان کند، این بود که یوسف نیاز به تفریح دارد. در روایات آمده است: مؤمن باید زمانى را براى تفریح و بهره‏بردارى از لذت‏هاى حلال اختصاص دهد تا به‌وسیله‏ آن، بر انجام سایر کار‌ها موفق شود. (محسن قرائتى، تفسیر نور، ج ۴، ص ۱۶۷)

۳. ورزش و ارتقاء توانایی و نشاط
داشتن نشاط و طراوت و سر زندگی از عوامل موفقیت یک فرد در کارهایش است و زندگی مردان موفق و بزرگ تاریخ نیز حقیقت را نشان می‌دهد که زمانی یک دانشمند موفق به اختراع و اکتشافی می‌گردد که به کارهایش تا سر حدّ عشق، علاقه‌مند بوده و از دلسردی و دلمردگی و احساس خستگی و کسالت دوری گزیده باشد. پرورش تن و پرداختن به جسم می‌تواند یکی از راه‌های تحصیل این حالت باشد.
نشاط و طراوت و سلامت جسم و عافیت، یکی از نعمت‌های الهی است و کسی که سلامت و عافیتش را از دست می‌دهد، یکی از شاخه‌های سعادت را از دست داده است. انسانی که سالم و قوی و ورزیده است، دارای یکی از شاخه‌های سعادت است.

ورزش سبب توانایی و نیرومندی انسان می‌شود. افراد ضعیف‌البنیه از نظر جسمانى با استفاده از بهداشت و ورزش، افراد نیرومندى مى‏شوند و بعکس، افراد قوی‌البنیه بر اثر ترک این دو، ضعیف و ناتوان خواهند شد. (ناصر مکارم شیرازى، اخلاق در قرآن‏، ج ۱، ص ۳۲)
توانایی مزیت است؛ چنان‌که توانایی حضرت موسی (ع) در کنار امانت وی، سبب شد تا حضرت شعیب (ع) او را برای خدمت برگزیند. قرآن کریم دراین‌باره می‌فرماید: {قَالَتْ إِحْدَاهُمَا یَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمِینُ}؛ یکی از دو دختر (صفورا دختر شعیب) گفت:‌ای پدر! او را استخدام کن؛ زیرا بهترین کسی که باید به خدمت برگزید، کسی است که امین و توانا باشد. (قصص: ۲۸/۲۶)
در حدیث وارد شده است که: «الْقَدَرُ یَغْلِبُ الحَذَرَ»؛ قدرت و توانایی، انسان ترسو را پیروز می­‌کند. (محمدبن‌حسین آقا جمال خوانسارى، شرح آقا جمال خوانسارى بر غررالحکم و دررالکلم‏، ج ۱، ص ۲۵۷)

۴. ورزش و ایجاد نظم و انضباط
یک ورزشکار با شرکت در ورزش‌های دسته‌جمعی، عملاً روحیه همکاری و تعاون را تمرین می‌نماید و رعایت نظم و انضباط و انجام مسئولیت فردی و دخالت نکردن در کار دیگران را تجربه می‌کند؛ زیرا یک رشته ورزشی که دارای چند نفر عضو است پیروزی در آن مرهون همکاری همه افراد گروه و حفظ مواضع و انجام مسئولیت‌های فردی است و روحیه نظم و انضباط و دقّت عمل را به آن‌ها می‌آموزاند.

نظم و انضباط در روایات اسلامی بسیار مورد تأکید قرار گرفته است. به‌عنوان نمونه، امام علی (ع) که بار‌ها نتایج زیانبار بی‌نظمی و تشتّت را در فکر و عمل مسلمانان دیده بود، در بستر شهادت و در آخرین پیامش، فرزندان خود و مسلمانان را به تقوای الهی و نظم در کار‌ها فراخوانده، می‌فرماید: «أُوصیکُما و جمیع ولدی و اهلی و من بلغه کتابی بتقوی الله و نظم امرکُم»؛ شما را (ای حسن و حسین) و همه خانواده و فرزندانم و هرکس را که نوشته من به او می‌رسد، به تقوای الهی و نظم در کارهایتان سفارش می‌کنم. (الحیاهًْ، محمدرضا حکیمى و محمد حکیمى و على حکیمى، ‏ج ۱، ص ۵۴۲)

۵. بازدارندگی ورزش در برابر مفاسد
به‌نظر نگارنده ورزش در برابر ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی قدرت بازدارندگی داشته و مانع از بروز بسیاری از جرائم می‌شود. برخی از اهداف ورزش عبارت است از: رشد و شکوفایی قوای عقلی، هوش، استعداد و تقویت اراده در برابر مفاسد اجتماعی و سرگرمی‌های خطرناک، مانند اعتیاد به مواد مخدر.

۶. تقویت جسم (ورزش) همراه با تقویت روح (تهذیب و تزکیه نفس)
امام خمینی در جمع ورزشکاران و کارمندان تربیت بدنی، در اهمیت ورزش و تلفیق آن با ایمان و تهذیب نفس چنین فرمودند:
«مملکت ما همان‌طورى که به علما و دانشمندان‏ احتیاج‏ دارد، به این قدرت شما هم احتیاج دارد. این قدرت وقتى با ایمان باشد، وقتى که زورخانه با قرآن باشد، با ایمان باشد، پشتوانه یک ملت است. وقتى قهرمان‌ها، قهرمان‌هاى اسلامى باشند، پشتوانه یک ملت هستند؛ بازوى یک ملت هستند... ورزشکار با ایمان، روحانى با ایمان، دانشگاهى با ایمان، بازارى با ایمان، دهقان و کشاورز و کارگر با ایمان، این‌ها مى‏توانند پشتوانه یک ملت باشند و نگذارند دست‌هاى خائنانه کسانى که مى‏خواهند همه‌چیز ما را ببرند، قدرت مادى ما، قدرت معنوى ما را از بین ببرند، اینهایند که نمى‏گذارند. ایمان‌تان را تقویت کنید، به اسلام پناه ببرید؛ همه‏مان به اسلام پناه ببریم. همه‌جا یاد خدا باشیم. من مى‏دانم که ورزشکار‌ها در گودهاى زورخانه یاد خدا هستند، یاد امیرالمؤمنین هستند. تقویت کنید این یاد خدا را. تقویت کنید این یاد مولا را و همه با قدرت، همه با ایمان، ان‌شاءالله به پیش بروید». (سیدروح‌الله خمینی، صحیفه امام‏، ج ۸، ص ۳۶-۳۵)

آیت‌الله خامنه‌ای در ضرورت و اهمیت ورزش و تقویت جسم و همراه ساختن آن با تزکیه و تهذیب نفس می‌گوید:
«جسم انسان بدون ورزش‏، ضعیف و لاغر و بى‏قدرت خواهد بود. هرکسى باشید، هرچه بنیه‏ قوى و نیرومند داشته باشید، اگر ورزش‏ نکردید و خوردید و خوابیدید، بدن ضعیف مى‏ماند؛ شکى در این نیست. همچنانى که اگر ورزش‏ نکنید، بدن شما آن رشد لازم را نمى‏کند، زیبایی‌هایى هم دارد که ورزش‏ آن‌ها را آشکار خواهد کرد؛ بدون ورزش‏ نمى‏شود. روح شما هم عیناً همین‏طور است. بدون ورزش‏، بدون تمرین و ریاضت، ممکن نیست شما قوى بشوید. اى‏بسا انسان‏هایى هستند با جسم‌هاى نیرومند و زیبا، ولى با روح‏هایى لاغر، زشت، ناتوان و ضعیف؛ این به درد نمى‏خورد». (سیدعلی خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم؛ روز سى‏ام ماه مبارک رمضان، ۰۶/ ۰۲/ ۱۳۶۹، ص ۶۱)

۷. اهمیت کوه و کوهنوردی
کوهنوردی از ورزش‌های کم‌خرجی است که شاید بیشترین تأثیر را بر شادابی روح می‌گذارد، زیرا در این ورزش، کوهنورد مناظر زیبا و جذاب و بِکر طبیعت را نظاره می‌کند. آیت‌الله خامنه‌ای به ورزش کوهنوردی علاقه داشته و برخی مواقع به آن می‌پردازد. ایشان در اهمیت کوه و کوهنوردی چنین می‌گوید:
«توصیه این است که جوان‌ها ورزش کنند. من هر وقت چشمم به ارتفاعات شمال تهران مى‏افتد و مى‏بینم که در این منطقه‏ ضلع شمالى تهران ـ یعنى از منتهاى شرق تا منتهاى غرب ـ شاید حدود ده معبر وجود دارد که مردم را به این سلسله‌کوه‌هاى باعظمت و بسیار مصفّا متّصل مى‏کند؛ اما مردم استفاده نمى‏کنند، تأسّف مى‏خورم. هر وقت به کوه مى‏آیم، وقتى مى‏بینم خلوت است، تأسّف مى‏خورم که چرا جوان‌ها و حتى غیرجوان‌ها از این نعمت الهى و این فرصت کمیاب استفاده نمى‏کنند. خود من از حدود عید نوروز، کوه‏پیمایى را شروع مى‏کنم تا اواسط پاییز؛ یعنى وقتى‏که یخ مى‏بندد و در کوهستان خطر لغزیدن هست. بعد از آن دیگر به کوه نمى‏آیم. در واقع در هر سال، چهار پنج ماه این کار را تعطیل مى‏کنم. اما در آن هفت، هشت ماه دیگر، تا اواسط پاییز، بنایم بر این است که هفته‏اى سه مرتبه بیایم. البته اغلب اوقات پیش نمى‏آید که بتوانم هفته‏اى سه‌بار بیایم. یعنى هفته‏اى دوبار یا هفته‏اى یک‏بار مى‏شود؛ لکن کمتر از هفته‏اى یک‏بار نمى‏شود. البته اینجا را که ملاحظه مى‏کنید، راه طولانى است. براى من، مسیر «کُلَک‏چال» مقدارى زیاد است. از این ‏رو همیشه به «کُلَک‏چال» نمى‏آیم. هر سال یک یا دو بار این‏طور راه‌هاى طولانى را مى‏آیم و در غیرِ این یکى دو بار، معمولًا راه مى‏افتم از طرفى ـ یکى از همین راه‌هایى که معمول هست و مردم مى‏روند، یا بعضى راه‌هاى خلوت‏ترـ حدود یک ساعت مى‏روم بالا و برمى‏گردم. خوب؛ شما سن مرا هم ملاحظه کنید. جوان‌هایى که در کوهستان راه مى‏روند، در حدود سنین سى سال و سى و دو سه سال و کمترند. این‌ها همه جاى فرزندان من محسوب مى‏شوند. وقتى‏که من با این سن و با این همه اشتغالات ـ واقعاًً وقت گذاشتنِ من براى ورزش یک مجاهدت است ـ بتوانم از لابه‌لاى کارهاى فراوان و متراکم، وقتى براى ورزش باز کنم و با وجود بالا رفتن سن و انحطاط مزاجى، مقیّدم به کوهستان بیایم، شما ببینید که جوان‌ها چه وظیفه‏اى دارند!

توصیه‏ من این است که جوان‌ها به من نگاه کنند. من وقتى به کوه مى‏آیم و گاهى مى‏بینم حتّى از من مسن‏تر هم کسانى مى‏آیند که با استحکام و استقرار جسمانى و قرص و محکم این راه را طى مى‏کنند، واقعاًً لذّت مى‏برم. البته این نکته را تأکید کنم که وقتى مى‏گوییم جوان‌ها، معنایش این نیست که ورزش مخصوص جوان‌هاست. نخیر؛ همان‏طور که‏ ورزش براى جوان‌ها لازم است، براى مسن‏تر‌ها هم لازم است؛ بلکه مى‏شود گفت براى جوان‌ها لازم است، براى مسن‏ها واجب مؤکّد است. توجّه کردید؟ چون اگر کسانى که پا به سن گذاشته‏اند، ورزش نکنند، پیرى زودرس به سراغ‌شان خواهد آمد و قطعاً دچار عوارض پیرى خواهند شد و از کار خواهند افتاد. چرا کسى که مى‏تواند کار و تلاش کند و عمر خود را ده، بیست سال با ورزش، برحسب روال طبیعى استمرار بخشد، این کار را نکند؟ من حرفم این است. از این رو توصیه مى‏کنم همه ورزش کنند؛ هم جوانها، هم پیرها، هم میانسال‌ها، هم مرد‌ها و هم زن‌ها. زن‌ها هم باید ورزش کنند. گاهى من در همین راه «کُلک‏چال» که از پایین به بالا مى‏آیم، یا بالعکس به طرف پایین مى‏روم، خانم‌هایى را مى‏بینم که با چادر مشکى این راه را طى مى‏کنند. با اینکه قسمتى از این راه، بسیار ناهموار و یا به قول ما مشهدى‏ها قلب است، در عین ‏حال خانم‌ها این راه ناهموار را تحمّل مى‏کنند و با چادر مشکى مى‏آیند. خوب؛ این همّت است دیگر. من این‏طور زن‌ها و همچنین افراد مسنّى که این راه‌هاى طولانى را طى مى‏کنند و مى‏روند، بسیار تحسین مى‏کنم.

بنابراین توصیه‏ ما به همه‏ مردم این است که ورزش کنند. البته از میان همه‏ ورزش‌ها توصیه‏ ورزش خاصّى را نمى‏کنیم. هرکس به هر ورزشى که دوست دارد و با وضع و طبیعت و امکانات او متناسب است، بپردازد. منتها بى‏خرج‌ترین ورزش‌ها کوهنوردى است. این را که ما امتحان کرده‏ایم، هیچ خرجى ندارد؛ حتّى یک توپ کوچک هم لازم ندارد. آدم کفشش را پایش مى‏کند و مى‏زند به کوه و راه مى‏رود و ورزش مى‏کند و از این هواى خوب و مناظر طبیعى استفاده مى‏کند. توصیه مى‏کنم که حتماً ورزش را فراموش نکنید». (سیدعلی خامنه‌ای، بیانات: مصاحبه در هنگام کوه‏پیمایى‏، ۰۲/ ۰۶/ ۱۳۷۵، ص ۸۳-۸۲)
 
انتهای پیام/
ارسال نظر
نام:
* نظر:
* captcha: