یکی از مهم‌ترین مولفه‌های نظری در اعتقادات سلفیان، بحث و تاکید فراوان نسبت به مقوله جهاد در اسلام است، اما زمینه سیاسی و اجتماعی رشد این دیدگاه بعد از گذشت قرون متمادی در عصر حاضر، مسایلی است که پیش روی جهان اسلام و یا مسلمانان قرار گرفت.

گروه وحدت فرهنگ سدید- شعیب یاری: پیدایش سلفیه به قرن سوم هجری با طرح دیدگاه‌های ابن حزم اندلسی و سپس بسط و گسترش بنیان‌های آن در نظریات ابن تیمیه در قرن ۸ هجری به عنوان اصحاب حدیث (یا اهل حدیث) بازمی گردد. این رویکرد بعد‌ها توسط محمد ابن عبدالوهاب در قرن ۱۲ هجری ساختار‌های عملیاتی تری پیدا کرد. در یک گزاره می‌توان سلفیه را بازگشت به سلف صالح (پیامبر اسلام و اصحاب آن حضرت، تابعین و در آخر تابعین تابعین) در شیوه عبادت و سبک زندگی تعریف نمود.

پیدایش و رشد یک نحله فکری به موازات رشد مبانی تئوریک همواره به زمینه‌های اجتماعی و سیاسی وابسته است. یکی از مهم‌ترین مولفه‌های نظری در اعتقادات سلفیان، بحث و تاکید فراوان نسبت به مقوله جهاد در اسلام است. اما زمینه سیاسی و اجتماعی رشد این دیدگاه بعد از گذشت قرون متمادی در عصر حاضر، مسایلی است که پیش روی جهان اسلام و یا مسلمانان قرار گرفت.

اضمحلال خلافت بزرگ عثمانی که وارث خلافت اسلامی از صدر اسلام بود و پاره پاره شدن امپراطوری با شوکت مسلمانان به چندین خرده کشور از سویی و نیز حمله شوروی به افغانستان تاثیر بسزائی در رشد سلفیه در زمان کنونی داشت. زیرا در میان اهل سنت اقتدار و شکوه خلافت از اهمیت بسیار بالائی برخوردار بوده و مغلوب شدن مسلمانان در برابر بیگانگان و دول استعماری جدا از احساس ذلت و خواری، در بنیان‌های اعتقادی اهل تسنن، نشانه و مبیّن فاصله گرفتن امت اسلام از سلف صالح خود و اصول اساسی اسلام است؛ لذا گروه ها، نخبگان و شخصیت‌های مختلف در جهان اسلام از مصر، عربستان و افغانستان، پاکستان و... به زعم خود، در پی احیای خلافت اسلامی و بازگشت همه جانبه به مبانی اسلامی نفی سلطه غیر مسلمانان و زدودن اعتقادات خرافی و غیر اصولی از میان توده‌های مستضعف فرهنگی در جوامع اسلامی به پاخاستند. هرچند در تشکیل برخی خرده دولت‌ها و نظامات سیاسی (مانند نظام پادشاهی آل سعود) و یا در دست گیری زمام امور در برخی دولت‌ها در جوامع اسلامی (مانند مصر، افغانستان و...) بواسطه خیزش‌های جهادی و مبارزات انقلابی (سید قطب، ابوالعلی مودودی و...) و یا اصلاحی (حسن البنّاء و رشید رضا و...) سلفیان به توفیقاتی یافتند؛ اما به تدریج در میان آن‌ها اختلافات فراوانی در اهداف، رویکرد‌ها و ابزار‌ها شکل گرفت که اولاً در رسیدن به وحدت اسلامی برای مقابله با غیر مسلمانان توفیق نیافتند، بلکه در پاره‌ای موارد به تکفیر همدیگر (این بار جدا از تکفیر همیشگی تشیع، تصوف و اقسامی از اهل سنت) و یا اتهام زدن به یکدیگر مبنی بر خارج شدن از اصول سلفیه پرداخته و در پاره‌ای دیگر به واژگونی در اهداف اولیه (مانند وابستگی آل سعود به غرب) منتهی شدند.

در واقع جهاد اسلامی به عنوان مولفه کلیدی سلفیان به تدریج به تفنگی زیبا مبدل شد که تیر آن به عقب است. زیرا در میان سلفیان کنونی، داعش و برخی گروه‌های دیگر به طرح بحث جدیدی با عنوان دشمن دور و دشمن نزدیک مبادرت نمودند و منظور آن‌ها از دشمن نزدیک مسلمانانی است که حاضر به تبعیت از خلافت اسلامی ساخته و پرداخته آن‌ها نمی‌کنند! با طرح این اعتقاد، ابتدا می‌بایست دشمن نزدیک از میان برداشته شود تا بتوان با اتحاد موهوم در آینده به جنگ با سلطه غیر مسلمانان مبادرت کرد. از این رو جهاد اسلامی که هدف آن بازگشت اقتدار مسلمانان و مقابله با حاکمیت غیر اسلام بود امروز جهتی عکس یافته و نوک پیکان آن به سوی جوامع اسلامی است. سال‌های اخیر سال‌های ارائه گزارش‌های دردناک جنایات سلفیان علیه مسلمانان در نواحی مختلف جهان است. فلذا امروز سلفیه به عنوان ابزاری در دست دولت‌های سلطه جو برای تخریب جوامع اسلامی و تضعیف درونی آن بکار می‌رود که در نهایت اهداف سیاسی و منافع آن‌ها را تامین می‌نماید.

ارسال نظر
نام:
* نظر:
* captcha: